Bệnh gà mùa mưa khiến đàn gà suy nhanh
Mùa mưa là thời điểm người nuôi gà cần đặc biệt chú ý đến sức khỏe đàn vật nuôi. Độ ẩm không khí tăng cao, nền chuồng dễ ướt, chất độn chuồng lâu khô, hệ thống thông gió bị hạn chế và sự thay đổi nhiệt độ giữa ngày và đêm có thể tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều vấn đề về hô hấp, tiêu hóa và sức khỏe tổng thể. Vì vậy, bệnh gà mùa mưa thường trở thành mối quan tâm lớn đối với các hộ chăn nuôi gà thịt, gà đẻ và gà giống. Đáng chú ý, nhiều bệnh có biểu hiện ban đầu khá giống nhau như gà ủ rũ, giảm ăn, hắt hơi, chảy nước mũi, khó thở hoặc tiêu chảy. Nếu chỉ dựa vào một triệu chứng để tự xác định bệnh và sử dụng thuốc, người nuôi có thể xử lý sai nguyên nhân, khiến đàn gà phục hồi chậm và tăng nguy cơ thiệt hại.
Vì sao bệnh gà mùa mưa thường bùng phát nhanh hơn bình thường?
Một trong những nguyên nhân quan trọng khiến bệnh gà mùa mưa dễ xuất hiện là sự thay đổi của môi trường nuôi. Khi mưa kéo dài, độ ẩm trong chuồng tăng, nền chuồng khó khô và chất độn chuồng có thể tích tụ nhiều phân, nước tiểu cùng độ ẩm. Môi trường ẩm không chỉ làm chất lượng chuồng nuôi giảm mà còn tạo điều kiện để các yếu tố gây bệnh tồn tại và phát triển. Đặc biệt, chất độn chuồng ướt có thể làm tăng lượng khí ammonia trong không khí. Theo Merck Veterinary Manual, ammonia phát sinh từ quá trình vi khuẩn phân giải acid uric trong chất độn chuồng ẩm; nồng độ ammonia cao có thể gây tổn thương hệ thống bảo vệ đường hô hấp và ảnh hưởng đến khả năng ăn uống của gia cầm.
Mưa lớn cũng khiến việc thông gió trở nên khó khăn. Nhiều hộ có xu hướng đóng kín chuồng để tránh gió lùa hoặc nước mưa, nhưng nếu chuồng quá kín, không khí tù đọng, bụi và khí độc tích tụ, từ đó làm tăng áp lực lên hệ hô hấp của gà. Đây là lý do bệnh gà mùa mưa thường liên quan đến các vấn đề như CRD, viêm phế quản truyền nhiễm, viêm xoang truyền nhiễm, nhiễm khuẩn thứ phát hoặc các bệnh đường hô hấp khác. Bên cạnh đó, mưa kéo dài còn làm thay đổi nhiệt độ và độ ẩm đột ngột, khiến đàn gà dễ bị stress, đặc biệt là gà con và những đàn có mật độ nuôi cao.
Những bệnh thường gặp ở gà trong mùa mưa người nuôi không nên chủ quan
Khi nói đến bệnh gà mùa mưa, nhóm bệnh hô hấp thường được nhắc đến nhiều nhất. Gà có thể xuất hiện các dấu hiệu như hắt hơi, khò khè, chảy nước mũi, khó thở, vươn cổ hoặc há mỏ để thở. Một trong những bệnh cần phân biệt là viêm xoang truyền nhiễm hay Coryza do vi khuẩn Avibacterium paragallinarum. Merck Veterinary Manual ghi nhận bệnh có thể gây giảm hoạt động, chảy dịch mũi, hắt hơi và sưng vùng mặt; trường hợp nặng hoặc có nhiễm trùng thứ phát có thể kéo dài và ảnh hưởng đến năng suất đàn gà.
CRD liên quan đến Mycoplasma gallisepticum cũng là vấn đề đáng chú ý trong đàn gà. Các biểu hiện hô hấp có thể trở nên rõ rệt hơn khi đàn chịu tác động của điều kiện môi trường bất lợi hoặc có các tác nhân gây bệnh khác cùng tham gia. Vì vậy, khi thấy gà khò khè hàng loạt trong mùa mưa, không nên mặc định tất cả đều là một bệnh duy nhất. Việc xác định nguyên nhân phù hợp có ý nghĩa quan trọng trong lựa chọn biện pháp xử lý.
Ngoài nhóm bệnh hô hấp, bệnh đường ruột cũng cần được quan tâm. Nền chuồng ẩm, máng ăn hoặc máng uống bị nhiễm phân và vệ sinh không tốt có thể làm tăng nguy cơ rối loạn tiêu hóa, nhiễm khuẩn đường ruột và bệnh cầu trùng. Cầu trùng ở gà liên quan đến các loài Eimeria và có thể gây tổn thương đường ruột, giảm tăng trưởng và ảnh hưởng hiệu quả sử dụng thức ăn. Kiểm soát cầu trùng thường cần kết hợp quản lý chuồng trại với chương trình phòng phù hợp.
Nhìn những dấu hiệu này để phát hiện bệnh gà mùa mưa từ sớm
Phát hiện sớm có thể giúp người nuôi nhanh chóng khoanh vùng đàn có vấn đề và hạn chế nguy cơ lây lan. Trong giai đoạn đầu, gà bệnh có thể chưa có triệu chứng quá rõ ràng nhưng thường có sự thay đổi về hành vi. Gà giảm vận động, đứng tụm, ăn uống kém hoặc phản ứng chậm hơn bình thường là những dấu hiệu cần được theo dõi.
Nếu vấn đề nằm ở đường hô hấp, người nuôi có thể nhận thấy tiếng khò khè, hắt hơi, ho, chảy dịch mũi, mắt ướt hoặc gà há mỏ thở. Một số trường hợp viêm xoang truyền nhiễm có thể xuất hiện sưng vùng mặt, đặc biệt quanh mắt và xoang dưới mắt. Nếu thấy nhiều con có triệu chứng tương tự trong thời gian ngắn, cần đặc biệt chú ý đến khả năng bệnh đang lan trong đàn.
Với bệnh đường ruột, dấu hiệu có thể bao gồm phân bất thường, tiêu chảy, giảm ăn, giảm tăng trọng hoặc đàn gà phát triển không đồng đều. Ở gà đẻ, sự suy giảm sức khỏe còn có thể thể hiện qua năng suất trứng giảm hoặc chất lượng trứng thay đổi. Tuy nhiên, những biểu hiện này không phải dấu hiệu đặc hiệu của một bệnh duy nhất. Khi đàn có tỷ lệ bệnh tăng nhanh, chết bất thường hoặc xuất hiện các triệu chứng nghiêm trọng, nên lấy mẫu và phối hợp với bác sĩ thú y hoặc cơ sở xét nghiệm để xác định nguyên nhân.
Muốn hạn chế bệnh gà mùa mưa phải bắt đầu từ nền chuồng và chất lượng không khí
Một sai lầm thường gặp là chỉ tập trung vào thuốc khi đàn gà đã xuất hiện triệu chứng mà bỏ qua yếu tố môi trường. Trong thực tế, quản lý chuồng nuôi đóng vai trò rất quan trọng trong kiểm soát bệnh gà mùa mưa. Việc đầu tiên cần quan tâm là giữ nền chuồng càng khô càng tốt. Những vị trí bị rò nước từ máng uống, mái chuồng hoặc nước mưa tạt vào cần được xử lý nhanh chóng. Chất độn chuồng bị ướt, đóng bánh hoặc có mùi ammonia rõ nên được loại bỏ và thay thế phù hợp.
Thông gió cũng cần được điều chỉnh linh hoạt. Chuồng cần có trao đổi không khí nhưng không nên tạo luồng gió mạnh thổi trực tiếp vào đàn, đặc biệt đối với gà con. Khi thời tiết mưa kéo dài, người nuôi cần theo dõi đồng thời nhiệt độ, độ ẩm, mùi ammonia, tình trạng chất độn chuồng và hành vi của đàn. Merck Veterinary Manual cũng nhấn mạnh vai trò của thông gió, kiểm soát độ ẩm chất độn chuồng và vệ sinh hệ thống nước trong việc giảm các yếu tố thuận lợi cho bệnh đường ruột và hô hấp.
Máng ăn, máng uống cần được kiểm tra thường xuyên để hạn chế phân hoặc chất bẩn rơi vào. Nước uống phải sạch và hệ thống đường nước cần được vệ sinh định kỳ. Chuồng nuôi sạch sẽ, khô ráo và có mật độ phù hợp sẽ giúp giảm đáng kể áp lực môi trường lên đàn gà trong thời gian mưa kéo dài.
Phòng bệnh chủ động giúp đàn gà vượt qua mùa mưa ổn định hơn
Phòng bệnh gà mùa mưa không nên chỉ bắt đầu khi gà đã có biểu hiện bệnh. Trước mùa mưa, người nuôi nên kiểm tra mái chuồng, hệ thống thoát nước, rèm che, quạt thông gió, máng uống và chất độn chuồng. Những khu vực thường xuyên bị nước tạt cần được xử lý trước khi mưa lớn kéo dài.
Chương trình vaccine cũng cần được xây dựng dựa trên loại gà, tuổi đàn, tình hình dịch tễ tại khu vực và hướng dẫn của bác sĩ thú y. Đối với Newcastle, Merck Veterinary Manual cho biết phòng bệnh dựa chủ yếu vào vaccine và an toàn sinh học; bệnh Newcastle thể độc lực cao không có thuốc điều trị đặc hiệu và cần xác nhận bằng xét nghiệm khi nghi ngờ.
An toàn sinh học cũng đóng vai trò quan trọng. Người nuôi nên hạn chế người lạ ra vào khu vực chăn nuôi, kiểm soát phương tiện và dụng cụ, vệ sinh sát trùng phù hợp, kiểm soát chim hoang dã và động vật có thể mang mầm bệnh. Khi phát hiện đàn có dấu hiệu bất thường, nên hạn chế di chuyển gà, dụng cụ hoặc người chăm sóc giữa các khu vực để giảm nguy cơ phát tán tác nhân gây bệnh.
Khi gà bệnh cần xử lý thế nào để tránh thiệt hại lan rộng?
Khi phát hiện gà có dấu hiệu bệnh, việc đầu tiên không phải là sử dụng ngay một loại thuốc bất kỳ mà cần đánh giá tình trạng đàn. Người nuôi nên kiểm tra số lượng gà có triệu chứng, tốc độ xuất hiện bệnh, tỷ lệ chết, lượng ăn uống, phân, tiếng hô hấp và điều kiện chuồng nuôi. Nếu chỉ có một khu vực bị ảnh hưởng, có thể khoanh vùng để theo dõi và hạn chế tiếp xúc chéo.
Đối với bệnh do virus như Newcastle, thuốc kháng sinh không thể loại bỏ virus gây bệnh. Kháng sinh chỉ có thể được cân nhắc trong những trường hợp nhiễm khuẩn thứ phát theo chỉ định chuyên môn. Tương tự, với các bệnh hô hấp do nhiều tác nhân phối hợp, việc xác định tác nhân gây bệnh sẽ giúp lựa chọn hướng xử lý phù hợp hơn.
Đặc biệt, không nên tự ý kéo dài hoặc thay đổi kháng sinh chỉ vì đàn gà chưa hồi phục nhanh. Việc sử dụng kháng sinh cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ thú y, đúng sản phẩm, đúng liều, đúng thời gian và lưu ý thời gian ngừng thuốc đối với vật nuôi làm thực phẩm. Điều này vừa giúp tăng hiệu quả điều trị vừa hạn chế nguy cơ kháng thuốc trong chăn nuôi.
Mùa mưa không đáng sợ nếu người nuôi kiểm soát tốt môi trường đàn gà
Một đàn gà khỏe trong mùa mưa không chỉ phụ thuộc vào thuốc mà là kết quả của nhiều yếu tố kết hợp từ giống, dinh dưỡng, vaccine, mật độ nuôi, thông gió, chất lượng nước, nền chuồng và an toàn sinh học. Đặc biệt, khi thời tiết mưa kéo dài, người nuôi cần quan sát đàn mỗi ngày thay vì chỉ kiểm tra khi thấy gà chết.
Nếu xuất hiện tình trạng hắt hơi, khò khè, sưng mặt, chảy nước mắt, tiêu chảy, giảm ăn hoặc chết tăng bất thường, cần nhanh chóng đánh giá toàn đàn và liên hệ cán bộ thú y để xác định nguyên nhân. Việc phân biệt giữa bệnh hô hấp, bệnh đường ruột, bệnh do virus, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng sẽ giúp lựa chọn biện pháp can thiệp chính xác hơn.
Với những trang trại chủ động kiểm soát nền chuồng, thông gió, chất lượng nước, vaccine và an toàn sinh học ngay từ đầu mùa mưa, nguy cơ bùng phát bệnh gà mùa mưa có thể được giảm đáng kể, đồng thời giúp đàn duy trì sức khỏe, tốc độ tăng trưởng và hiệu quả chăn nuôi ổn định hơn.
