Bệnh Thường Gặp Ở Gà Đẻ Trứng Và Cách Nhận Biết Sớm
Trong quá trình chăn nuôi, bệnh thường gặp ở gà đẻ trứng là một trong những nguyên nhân khiến sản lượng trứng giảm, chất lượng trứng không ổn định và chi phí chăm sóc tăng cao. Đặc biệt, gà đang trong giai đoạn đẻ có thể bị ảnh hưởng rõ rệt khi gặp bệnh về hô hấp, tiêu hóa, sinh sản hoặc nhiễm khuẩn. Một số bệnh không làm gà chết ngay nhưng khiến đàn giảm ăn, giảm tỷ lệ đẻ, trứng mỏng vỏ, dị dạng hoặc lòng trắng bất thường. Vì vậy, nhận biết dấu hiệu sớm và có biện pháp phòng bệnh phù hợp đóng vai trò rất quan trọng trong việc duy trì năng suất đàn gà.
Những bệnh thường gặp ở gà đẻ trứng cần đặc biệt lưu ý trong quá trình chăn nuôi
Một trong những bệnh thường gặp ở gà đẻ trứng đáng quan tâm nhất là bệnh Newcastle. Đây là bệnh truyền nhiễm do virus gây ra và có thể ảnh hưởng đến hệ hô hấp, tiêu hóa cũng như thần kinh của gà. Mức độ biểu hiện phụ thuộc vào độc lực virus, tình trạng miễn dịch và điều kiện đàn. Gà bệnh có thể bỏ ăn, ủ rũ, khó thở, tiêu chảy, giảm sản lượng trứng và xuất hiện các biểu hiện thần kinh ở những trường hợp nặng. Theo Merck Veterinary Manual, Newcastle có thể khiến sản lượng trứng giảm mạnh hoặc ngừng đẻ; trứng có thể bất thường về hình dạng, màu sắc, bề mặt hoặc có lòng trắng loãng. Việc chẩn đoán không nên chỉ dựa vào triệu chứng bên ngoài mà cần xét nghiệm xác nhận khi nghi ngờ bệnh.
Bệnh viêm phế quản truyền nhiễm trên gà cũng là vấn đề cần chú ý, đặc biệt trong đàn gà đẻ thương phẩm. Bệnh do virus IBV gây ra, có khả năng lây lan nhanh trong đàn. Gà có thể ho, hắt hơi, khó thở, chảy dịch ở mũi và giảm ăn. Đối với gà đang khai thác trứng, ảnh hưởng đáng lo ngại hơn là sản lượng trứng giảm và chất lượng trứng thay đổi. Một số đàn có thể xuất hiện trứng vỏ mềm, vỏ nhăn, hình dạng bất thường hoặc chất lượng lòng trắng kém. Merck Veterinary Manual cho biết nhiều chủng IBV lưu hành khiến việc kiểm soát bệnh phức tạp vì khả năng bảo hộ chéo giữa các type kháng nguyên có thể hạn chế.
Gà đẻ giảm trứng đột ngột có thể liên quan đến những bệnh nào
Khi đàn gà đang đẻ ổn định nhưng sản lượng giảm nhanh, người nuôi không nên chỉ nghĩ đến thiếu dinh dưỡng. Bệnh truyền nhiễm, stress môi trường, thay đổi nhiệt độ, thông thoáng kém hoặc các vấn đề ở đường sinh sản đều có thể tác động đến năng suất. Newcastle và viêm phế quản truyền nhiễm là hai nhóm bệnh cần được xem xét khi gà đồng thời có dấu hiệu hô hấp và giảm đẻ. Ngoài ra, hội chứng giảm đẻ do virus cũng có thể làm sản lượng trứng giảm và khiến chất lượng vỏ trứng thay đổi.
Một dấu hiệu đáng chú ý là số lượng trứng giảm đi kèm với tỷ lệ trứng bất thường tăng. Trứng có thể mềm vỏ, vỏ nhăn, vỏ mỏng, hình dạng không đều hoặc chất lượng lòng trắng thay đổi. Tuy nhiên, trứng bất thường không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với một bệnh truyền nhiễm cụ thể. Merck Veterinary Manual ghi nhận các yếu tố như stress, thao tác bắt giữ, tiêm vaccine, vấn đề dinh dưỡng và nhiều bệnh virus đều có thể liên quan đến sự gia tăng trứng bất thường.
Một tình trạng khác là gà mái giả đẻ hay false layer. Gà có thể phát triển đặc tính sinh dục bình thường và buồng trứng vẫn hoạt động nhưng không tạo ra trứng bình thường do bất thường ở ống dẫn trứng. Một số trường hợp có liên quan đến nhiễm IBV khi còn nhỏ, đặc biệt nếu xảy ra ở giai đoạn sớm. Vì vậy, việc phòng bệnh từ giai đoạn hậu bị có ý nghĩa rất lớn đối với năng suất của đàn khi bước vào thời kỳ khai thác trứng.
Bệnh hô hấp và bệnh đường tiêu hóa ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe đàn gà đẻ
Ngoài Newcastle và viêm phế quản truyền nhiễm, các bệnh hô hấp do vi khuẩn hoặc Mycoplasma cũng có thể xuất hiện trong đàn. Gà bệnh thường có biểu hiện khò khè, hắt hơi, chảy nước mắt, chảy dịch mũi, giảm ăn và giảm hoạt động. Trong điều kiện chuồng nuôi có nồng độ ammonia cao, thông gió kém, bụi nhiều hoặc mật độ nuôi cao, các vấn đề hô hấp có thể trở nên nghiêm trọng hơn. Đặc biệt, nhiễm ghép giữa virus và vi khuẩn có thể khiến triệu chứng kéo dài và ảnh hưởng rõ rệt đến năng suất.
Bên cạnh bệnh hô hấp, các bệnh đường ruột cũng cần được theo dõi thường xuyên. Gà mắc bệnh tiêu hóa có thể giảm ăn, tiêu chảy, phân bất thường, mất nước và giảm thể trạng. Khi khả năng hấp thu chất dinh dưỡng suy giảm, gà đẻ không chỉ giảm sức khỏe mà còn có thể giảm sản lượng trứng và chất lượng vỏ trứng. Cầu trùng là một trong những bệnh ký sinh trùng quan trọng ở gia cầm, đặc biệt khi nền chuồng ẩm và điều kiện vệ sinh không đảm bảo. Tổn thương đường ruột do cầu trùng có thể làm giảm hiệu quả sử dụng thức ăn và ảnh hưởng đến khả năng tăng trưởng, phục hồi của đàn.
Dấu hiệu bất thường trên trứng có thể là cảnh báo sớm cho người nuôi
Đối với gà đẻ, quan sát trứng mỗi ngày là một phương pháp đơn giản nhưng rất hữu ích để phát hiện vấn đề. Nếu số lượng trứng giảm, tỷ lệ trứng vỏ mềm tăng hoặc xuất hiện nhiều trứng nhăn, méo, nhỏ bất thường, người nuôi nên kiểm tra đồng thời sức khỏe đàn, khẩu phần ăn, nguồn nước, môi trường chuồng và lịch phòng bệnh.
Trứng dị dạng có thể xuất hiện vì nhiều nguyên nhân khác nhau. Một số bệnh virus như viêm phế quản truyền nhiễm, Newcastle hoặc một số bệnh ảnh hưởng đến hệ sinh sản có thể làm thay đổi chất lượng trứng. Tuy nhiên, chỉ dựa vào hình dạng trứng để xác định bệnh là không chính xác. Cần kết hợp với các dấu hiệu như giảm ăn, ho, khó thở, tiêu chảy, tỷ lệ chết, tuổi đàn, lịch vaccine và điều kiện nuôi để có hướng kiểm tra phù hợp.
Phòng bệnh cho gà đẻ cần bắt đầu từ vaccine, vệ sinh chuồng trại và quản lý đàn
Đối với những bệnh thường gặp ở gà đẻ trứng có nguyên nhân truyền nhiễm, phòng bệnh thường hiệu quả hơn so với việc chờ đến khi đàn xuất hiện triệu chứng rõ ràng mới xử lý. Chương trình vaccine cần được xây dựng dựa trên loại hình chăn nuôi, tuổi đàn, tình hình dịch bệnh tại khu vực và hướng dẫn của bác sĩ thú y. Merck Veterinary Manual đưa ra nhiều chương trình vaccine cho gia cầm giống, trong đó Newcastle và viêm phế quản truyền nhiễm thường nằm trong chương trình phòng bệnh của đàn gà.
Bên cạnh vaccine, an toàn sinh học cần được duy trì thường xuyên. Người nuôi nên kiểm soát người và phương tiện ra vào khu vực nuôi, hạn chế tiếp xúc giữa đàn mới nhập với đàn đang nuôi, vệ sinh dụng cụ, quản lý chất độn chuồng và kiểm soát chim hoang dã, côn trùng cũng như các nguồn có khả năng mang mầm bệnh. Nguồn nước uống phải sạch và thức ăn cần được bảo quản tránh ẩm mốc, nhiễm phân hoặc tiếp xúc với động vật khác.
Môi trường chuồng nuôi cũng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe gà đẻ. Chuồng cần thông thoáng nhưng không để gà bị lạnh đột ngột. Nền chuồng quá ẩm tạo điều kiện cho mầm bệnh phát triển, trong khi bụi và ammonia cao có thể làm hệ hô hấp bị kích ứng. Với đàn gà đẻ quy mô lớn, việc theo dõi lượng thức ăn, nước uống, tỷ lệ đẻ, tỷ lệ trứng loại và tỷ lệ chết mỗi ngày giúp người nuôi phát hiện biến động bất thường sớm hơn.
Khi gà đẻ có dấu hiệu bệnh nên xử lý như thế nào để hạn chế thiệt hại
Khi đàn xuất hiện tình trạng giảm ăn, giảm đẻ, tiêu chảy, ho, khó thở hoặc chết bất thường, trước tiên cần tách những con bệnh rõ ràng nếu điều kiện chăn nuôi cho phép và hạn chế việc di chuyển gà giữa các khu vực. Người nuôi nên ghi nhận số lượng gà có triệu chứng, tỷ lệ chết, mức giảm sản lượng trứng và thời điểm bắt đầu xuất hiện dấu hiệu.
Không nên tự động sử dụng kháng sinh để điều trị mọi trường hợp. Newcastle và viêm phế quản truyền nhiễm là các bệnh do virus, vì vậy kháng sinh không thể tiêu diệt virus gây bệnh. Trong một số tình huống, thuốc kháng khuẩn có thể được bác sĩ thú y cân nhắc để kiểm soát nhiễm khuẩn thứ phát, nhưng việc lựa chọn thuốc cần dựa trên nguyên nhân và tình trạng thực tế của đàn. Merck Veterinary Manual nêu rõ Newcastle độc lực cao không có thuốc điều trị đặc hiệu; biện pháp kiểm soát trọng tâm là an toàn sinh học và vaccine.
Đối với đàn có dấu hiệu nghi ngờ bệnh truyền nhiễm nghiêm trọng, xét nghiệm thú y có vai trò quan trọng vì nhiều bệnh có triệu chứng tương tự nhau. Viêm phế quản truyền nhiễm chẳng hạn có thể biểu hiện giống một số bệnh hô hấp khác, do đó chẩn đoán xác định có thể cần RT-PCR, xét nghiệm huyết thanh hoặc các phương pháp xét nghiệm chuyên môn.
Quản lý dinh dưỡng và sức khỏe nền giúp gà duy trì năng suất đẻ ổn định hơn
Một đàn gà đẻ khỏe mạnh cần được cung cấp khẩu phần phù hợp với từng giai đoạn khai thác trứng. Nhu cầu dinh dưỡng không chỉ liên quan đến năng lượng và protein mà còn cần chú ý đến khoáng chất, vitamin, acid amin và đặc biệt là các yếu tố liên quan đến chất lượng vỏ trứng. Khi gà chịu stress do nhiệt độ cao, vận chuyển, thay đổi khẩu phần hoặc sau một đợt bệnh, khả năng ăn uống và năng suất có thể thay đổi.
Tuy nhiên, sản phẩm bổ sung dinh dưỡng chỉ nên được xem là một phần của chương trình chăm sóc tổng thể. Không có sản phẩm bổ sung nào có thể thay thế vaccine, vệ sinh chuồng trại, quản lý môi trường hoặc chẩn đoán nguyên nhân khi đàn mắc bệnh. Với bệnh thường gặp ở gà đẻ trứng, cách tiếp cận hiệu quả là theo dõi đàn mỗi ngày, phát hiện thay đổi càng sớm càng tốt và phối hợp với cán bộ thú y để xác định đúng nguyên nhân trước khi lựa chọn biện pháp xử lý.
